BOXER & ROTOR
TADEUSZ PAWLAK    i    RYSZARD GLEN
Specjaliści BMW R75, Zündapp KS 600 i 750

HISTORIA ZUNDAPP KS 750

Tadeusz Pawlak

Krótki zarys historii motocykla Zündapp KS 750

Zündapp KS 750 został od początku do końca skonstruowany z myślą o jego militarnym przeznaczeniu. Producent miał stworzyć motocykl z wózkiem bocznym, który sprawdzałby się w każdych warunkach. Skonstruowanie takiego pojazdu i wdrożenie go do produkcji możliwe było tylko przy założeniu, że koszty grają drugorzędną rolę. W późniejszym czasie, przy zużyciu podobnej ilości surowców i odobnego nakładu pracy, wytwarzano dwa samochody VW Kübelwagen.

W latach trzydziestych Reihswehra nabywała wiele motocykli w zakładach Zündappa. Szczególnie dużo K500, KS 600 i K 800 znalazło militarne zastosowanie. Motocykle te jednak miały jedną podstawową wadę: skonstruowane były z myślą o cywilnym wykorzystaniu i żadne doraźne ulepszenia nie zmieniły tego faktu.

Pod koniec 1937 roku dowództwo armii przedstawiło producentom motocykli kryteria, jaki powinien spełnić pojazd wytwarzany specjalnie dla wojska:

  • motocykl z wózkiem bocznym powinien przewozić trzech żołnierzy z bronią, amunicją i pełnym rynsztunkiem polowym, co łącznie dawało 500 kg ładowności użytecznej,
  • trójkołowiec powinien móc utrzymywać na autostradzie szybkość 80 km/h, osiągać maksymalną szybkość 95 km/h, a w kolumnie marszowej poruszać się w tempie 4 km/h,
  • koła miały być przystosowane do założenia ogumienia terenowego o wymiarach 4,5x16,
  • wolny prześwit podwozia nie mógł być mniejszy niż 150 mm, a umieszczenie błotników powinno gwarantować bezproblemowy montaż łańcuchów przeciwśnieżnych.

W zakładach Zündappa początkowo rozważano, czy nie dałoby się tak zmodyfikować model KS 600, aby motocykl spełniał wymagania armii. Szybko jednak zorientowano się, że stara konstrukcja wymagałaby zbyt daleko idących modyfikacji dotyczących szczególnie wzmocnienia ramy, silnika, skrzyni biegów i przedniego zawieszenia. Zapadła decyzja o opracowaniu całkiem nowej konstrukcji i w 1939 roku przedstawiono OKH (Oberkommando des Heeres) dwa egzemplarze prototypu, celem przeprowadzenia jazd testujących. W obu motocyklach podwyższono (w stosunku do KS 600) pojemność do 700 cm3, a cylindry podniesiono o 5 stopni, uzyskując w ten sposób większy prześwit. W seryjnej produkcji pojemność skokową podwyższono do 751 cm3.

Zakłady BMW w tym samym czasie także otrzymały zlecenie opracowania motocykla spełniającego wspomniane wyżej wymagania. W trakcie testowania prototypów okazało się, że propozycja Zündappa jest konstrukcyjnie o wiele lepsza niż to co oferowało BMW. Złożono firmie BMW propozycję, aby rozpoczęła produkcję Zündappa KS 750 na podstawie licencji. Oferta ta została przez BMW odrzucona. Postępując inaczej BMW potwierdziłoby, że nie jest w stanie dorównać konkurentowi. Niemniej OKH zaleciło firmie z Monachium użycie w produkcji tak charakterystycznych dla Zündappa KS 750 elementów jak napęd tylnego koła z mechanizmem różnicowym, hydrauliczne hamulce i obręcze kół. Obie firmy doszły do porozumienia (zgodnie z zaleceniami OKH) i w procesie produkcji używały identycznych części, co znakomicie racjonalizowało gospodarkę częściami zamiennymi.

W 1940 roku kontynuowano prace konstrukcyjne i stworzono siedem następnych prototypów. Po intensywnych próbnych jazdach w kwietniu tego roku OKH potwierdziło pełną przydatność Zündappa KS 750 dla potrzeb armii.

Wiosną 1941 roku rozpoczęto seryjną produkcję motocykla Zündapp KS 750.

W ciągu ośmiu lat wyprodukowano w Norymberdze 18 695 sztuk motocykli Zündapp KS 750.

W wersji ostatecznej Zündapp KS 750 otrzymał zamkniętą, zbudowaną z owalnych rur ramę. Zapewniała ona dużą sztywność nawet przy bardzo dużych obciążeniach. Rama wózka poprzez zamek śrubowy uzyskała połączenie z mechanizmem tylnego napędu motocykla. Przełożenie napędu zostało tak dobrane, aby zapewnić przeniesienie 70% mocy na tylne koło motocykla, a pozostałe 30% na koło wózka bocznego. Uzyskano w ten sposób znakomite prowadzenie w czasie jazdy na wprost. Możliwość blokady mechanizmu różnicowego bardzo ułatwiała pokonywanie przeszkód terenowych. Stosowanie blokady mechanizmu różnicowego zalecane jest tylko przy niewielkiej szybkości i w terenie, gdy jedno z kół nie znajduje wystarczającego oporu. Włączenie blokady na normalnej drodze i przy większej szybkości znacznie ogranicza możliwości kierowania motocyklem. Po raz pierwszy w motocyklu montowano seryjnie hydrauliczny układ hamulcowy. Także i tutaj oba koła otrzymały różną siłę hamowania. Koło tylne motocykla obsługiwane jest cylinderkiem hamulcowym o średnicy 22 mm, a koło wózka cylinderkiem o przekroju 19 mm. Zapewniło to równomierny rozkład sił hamowania.

                                                                          Produkcja w latach 1939/1948

Rok

Liczba sztuk

Numer ramy

1939

2 (prototypy)

 

1940

7

600 000 - 600 006

1941

288

600 007 - 600 295

1942

7228

600 296 - 607 523

1943

7131

607 524 - 614 654

1944

3515

614 655 - 618 169

1945

115

618 171 - 618 284

1946

205

620 001-

1947

76

 

1948

68

620 349

 

Skrzynia biegów w porównaniu do skrzyni KS 600 została pozbawiona łańcuchów, które zastąpiono zazębiającymi się kołami. Proste uzębienie powoduje charakterystyczny dla KS 750 głośny hałas. Jeżeli zbliża się do was motocykl, a słyszycie odgłos jakby zbliżał się tramwaj, może to być tylko Zündapp KS 750. Skrzynia biegów wyposażona jest w cztery biegi szosowe, cztery terenowe, a także cztery biegi wsteczne. Biegi wsteczne i terenowe są, z pomocą blokady umieszczonej w obudowie mechanizmu przełączania biegów znajdującym się na ramie, ograniczone do pierwszego biegu. Skrzynia biegów jest, również dla laika, przejrzystą konstrukcją. W przeciwieństwie do skrzyni BMW R 75, produkt Zündappa jest bardziej niezawodny i prostszy w obsłudze. Mimo charakterystycznego "tępego" przełączania, któremu towarzyszy głośne klaknięcie , skrzynia biegów KS 750 odznacza się bardzo długą żywotnością.

Silnik otrzymał 751 ccm pojemności przy skoku tłoka 85 mm. Głowice wraz z mechanizmem zaworowym są prawie identyczne jak w KS 600. Głowica KS 750 ma od spodu cztery żeberka chłodzące, a KS 600 trzy. Nie można jednak bez zmian przemiennie zakładać tych głowic. Ponieważ w KS 750 przemieszczono cylindry na 175 stopni, nie pasują kąty otworów, w których poruszają się laski popychaczy zaworów.


Zrezygnowano z nowoczesnego zapłonu bateryjnego. Zastosowano zapłon iskrownikowy. Używano iskrowników firmy Bosch (bardziej stabilne i mniej wymagające w obsłudze) i firmy Noris. Oba iskrowniki wyposażone były w odśrodkowy regulator przyśpieszenia zapłonu.

Gaźnik Solex Typ 30 BFRH stosowano nie tylko w KS 750. Ponieważ na zewnątrz nie ma żadnych oznaczeń określających rodzaj zastosowanych dysz, na podstawie samego oglądu nie można ustalić czy dany gaźnik był montowany w KS 750 . Gaźnik wyposażony jest w mechanizm rozruchowy (ssanie), sterowany ręcznie dźwignią umieszczoną na lewej pokrywie silnika.

W trakcie dwóch pierwszych lat produkcji Zündapp Werke dokonał na życzenie użytkowników zmian i ulepszeń. Wymieniam tylko najważniejsze:

Widelec zawieszenia wydłużono o 10 mm, zwiększając prześwit między błotnikiem a oponą.

Zmieniono sposób mocowania zbiornika paliwa i przeniesiono na przeciwna stronę zamknięcie puszki narzędziowej.

Zrezygnowano z umieszczonych na ramie poduszek gumowych na kolana.

Najistotniejszej zmiany dokonano w systemie oczyszczania zasysanego powietrza. Mokry filtr powietrza okazał się niewydolny i, co najważniejsze, nie zabezpieczał gaźnika przed zamarzaniem.

Zastosowano nowy filtr firmy Neumann-Wirbelluftfilter z podgrzewaczem. Na polecenie dowództwa armii Zündapp Werke dokonał na własny koszt wymiany wszystkich będących w użyciu mokrych filtrów powietrza

W 1943 roku, poszukując możliwości oszczędzenia surowców strategicznych, zmieniono w kilku przypadkach materiały, z których produkowano części. Pokrywy zaworowe, zamiast z aluminium, tłoczono z blachy. Obudowy przeniesienia napędu tylnego koła i koła wózka bocznego, a także szczęki hamulcowe zaczęto produkować z tańszych materiałów

Wózek boczny - Zündapp wyposażał swoje motocykle modelu KS 750 w dwa rodzaje wózków. Pierwszy, oznaczony symbolem BW 40, był samodzielną konstrukcją Zündappa. Koło resorowane było poprzez posiadający możliwość regulacji system wałków skrętnych. Kosz uzyskał także amortyzowanie na drążku skrętnym. Uzyskano w ten sposób zmniejszenie całkowitej szerokości wózka. Zmniejszenie szerokości zapewniło lepszą manewrowność w stosunku do wózka BW 43. Wózek BW 40 produkowany był tylko przez zakłady Zündappa i każda rama otrzymywała kolejny numer. Na tej podstawie możemy przypuszczać, że zakłady w Norymberdze były w stanie wyprodukować w ciągu roku ograniczoną liczbę wózków. Brakującą część uzupełniano zakupując ramy typu BW 43 firmy Sieib. Rama BW 43 jest prostszą, żeby nie powiedzieć, bardziej prymitywną konstrukcją. Koło boczne resorowane jest poprzez rurę skrętną i jako wahacz pracującą obudowę mechanizmu napędzającego koło. Kosz zawieszony jest na dwóch leżących półresorach.

Kosz typ "W Krad B 2" dostarczała firma Steib. Jest on ulepszoną wersją kosza typu "W Krad B 1", który montowany był przy wcześniejszych modelach motocykli Zündapp wersji KS 500-600, K 800, a także przy motocyklach BMW w modelach R 12 i R 71. Kosz B 2 można rozpoznać po blaszanych wzmocnieniach w kształcie trójkątów umieszczonych nad oparciem siedzenia i po pogrubionym tylnym tunelu umożliwiającym zawieszenie kosza na grubej ramie BW 40. Siedzenia kosza pokryte jest czarną dermą, przy czym oparcie posiada podcięcie zapewniające podczas siedzenia wystarczającą ilość miejsca na kaburę pistoletu. Plandeka wykonana była z płótna żaglowego w naturalnym kolorze (beż) lub w kolorze niebieskoszarym, w zależności od tego, na jaki kolor polakierowany był pojazd.

 

 

ZDJĘCIA

 

VIDEO